هرروز یک مقاله، جمعه 3 مهر 1405

☑️ کریستالیزاسیون Steviol در دستگاه ادراری انسان: نخستین گزارش سنگ‌های ادراری حاوی Steviol

✔️ بیشتر سنگ‌های ادراری از ترکیبات شناخته‌شده‌ای مانند calcium oxalate، uric acid و struvite تشکیل می‌شوند؛ بااین‌حال، برخی داروها، مکمل‌ها و ترکیبات غذایی می‌توانند در موارد نادر با تشکیل سنگ‌هایی با ترکیب غیرمعمول همراه باشند. در این Case Report که در سال 2026 در Urology Case Reports منتشر شده، برای نخستین بار Steviol، متابولیت حاصل از ترکیبات شیرین‌کننده Stevia، به‌عنوان جزء کریستالی سنگ ادراری انسان شناسایی شد.

🟢 Case Report | 2026 | ایالات متحده | Urology Case Reports

بین ژوئن 2024 تا ژوئن 2025، آزمایشگاه Litholink شش سنگ ادراری از پنج بیمار دریافت کرد که بخشی از ترکیبات آنها در آنالیز اولیه با مواد موجود در کتابخانه طیف‌سنجی آزمایشگاه مطابقت نداشت. در چهار نمونه، این ماده ناشناخته در کنار ترکیباتی مانند calcium oxalate و calcium phosphate وجود داشت، درحالی‌که دو سنگ تقریباً به‌طور کامل از ماده ناشناخته تشکیل شده بودند.

🔬 شناسایی ماده ناشناخته با ترکیب روش‌های طیف‌سنجی و آنالیز جرمی شامل LC-HRMS، MS/MS و NMR انجام شد و تطابق آن با استاندارد Steviol تأیید گردید.

از میان پنج بیمار، برای چهار نفر Dietary History با تمرکز بر مصرف محصولات حاوی Stevia در دسترس بود. هر چهار نفر از محصولات Stevia برای شیرین‌کردن غذاها و نوشیدنی‌ها استفاده می‌کردند؛ دو نفر از پودر Stevia و دو نفر از فرآورده‌های مایع استفاده می‌کردند. یکی از بیماران علاوه بر مصرف مستقیم Stevia، محصولات دیگری مانند ماست یا نوشیدنی‌های شیرین‌شده با Stevia نیز مصرف می‌کرد. میزان مصرف گزارش‌شده بسیار بالا بود و بر اساس تعداد servings درج‌شده روی محصولات و دفعات مصرف، حدود 30 تا 80 serving در روز برآورد شد.

🔬 ترکیب سنگ‌ها نیز قابل‌توجه بود: یک سنگ کلیوی در بیمار 60 ساله شامل 60% Steviol، 30% Calcium Oxalate Monohydrate و 10% Calcium Phosphate بود؛ سنگ بیمار 61 ساله 100% Steviol داشت و در بیمار 46 ساله ترکیب سنگ 70% Steviol و 30% Calcium Phosphate بود. دو نمونه نیز از مثانه به‌دست آمده بودند؛ یکی در مرد 71 ساله با ترکیب 100% Steviol و دیگری در مرد 72 ساله با 80% Steviol و 20% Calcium Phosphate. نمونه دیگری نیز حاوی 20% Steviol در کنار ترکیبات calcium oxalate بود.

🧬 مسیر متابولیک Stevia نیز از نکات مهم این گزارش است. ترکیبات اصلی شیرین‌کننده Stevia مانند Stevioside و Rebaudioside A توسط آنزیم‌های انسانی مستقیماً هضم نمی‌شوند و در کولون تحت متابولیسم باکتری‌های روده به Steviol تبدیل می‌شوند. پس از جذب، شکل غالب Steviol در گردش خون و ادرار، Steviol glucuronide است که نسبت به Steviol آزاد محلول‌تر است. در مقابل، ترکیبی که در سنگ‌های این گزارش شناسایی شد free Steviol بود.

⚠️ نکته مهم در تفسیر: این مطالعه ثابت نمی‌کند که مصرف Stevia علت قطعی تشکیل سنگ بوده است. مقدار دقیق Steviol دریافتی بیماران قابل محاسبه نبود و رابطه dose–response نیز اثبات نشده است. بااین‌حال، مصرف بسیار بالای محصولات Stevia در بیمارانی که سابقه غذایی آنها در دسترس بود، در کنار poor solubility فرم آزاد Steviol، فرضیه نقش آن در تشکیل کریستال را مطرح می‌کند؛ موضوعی که برای تأیید به مطالعات بیشتری نیاز دارد.

🩺 از دیدگاه اورولوژی، این گزارش اهمیت آنالیز دقیق ترکیب سنگ را در بیماران با atypical یا recurrent urinary calculi نشان می‌دهد. شناسایی ترکیبات غیرمعمول می‌تواند سرنخ‌هایی درباره مواجهه‌های دارویی، مکملی یا غذایی بیمار فراهم کند و حتی ممکن است نیاز به بررسی مواجهه‌های تغذیه‌ای کمتر مورد توجه را مطرح کند.

🥗 از دیدگاه تغذیه، نکته جذاب این گزارش، ارتباط احتمالی میان dietary exposure، gut microbial metabolism، urinary excretion و stone composition است. بنابراین در ارزیابی تغذیه‌ای بیماران با سنگ‌های غیرمعمول، علاوه بر دریافت آب، سدیم، اگزالات، کلسیم و پروتئین، بررسی مصرف شیرین‌کننده‌های غیرقندی، مکمل‌ها و محصولات غذایی حاوی Stevia نیز می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. البته این Case Report به‌تنهایی مبنایی برای توصیه به حذف Stevia از رژیم غذایی افراد سالم نیست.

📌 نکته کلیدی: این گزارش برای نخستین بار حضور Steviol به‌عنوان جزء کریستالی سنگ ادراری انسان را نشان می‌دهد و یک ارتباط احتمالی و غیرمعمول میان مصرف غذایی Stevia، متابولیسم میکروبی روده و تشکیل سنگ ادراری مطرح می‌کند.

https://doi.org/10.1016/j.eucr.2026.103563